Op deze laatste bijeenkomst van 2019 kwam ex-gevangenisdominee Hittjo Hummelen iets vertellen over zijn werk als geestelijk verzorger in een groot aantal gevangenissen en huizen van bewaring in Noord-Holland. Dit werk deed hij maar liefst 38 jaar en in die periode had hij te maken met heel veel uiteenlopende soorten mensen, bijvoorbeeld de treinkapers.

80% van de gedetineerden maakt gebruik van het recht op bijstand van een geestelijk verzorger. Met de wensen, of liever: de religieuze overtuiging van de persoon in kwestie, wordt zoveel mogelijk rekening gehouden. Omdat er op zondag in de gevangenis niets te doen is, worden de kerkdiensten altijd goed bezocht, zelfs door mensen zonder geloof.

 

Het werk

Het werk van de geestelijke verzorger bestaat uit het houden van wekelijkse (kerk)diensten, het organiseren en begeleiden van groepsgesprekken en individuele begeleiding op cel. Voor dominee Hummelen was het grote leeftijdsverschil een voordeel omdat ze hem meer als grootvader (de grootouder-boog) dan als opvoeder beschouwden.

De één-op-een gesprekken vinden altijd in de cel plaats; dit is een heel kwetsbare situatie.

Ze zijn vertrouwelijk van aard; delicate informatie wordt altijd onherkenbaar teruggespeeld naar de leiding van de gevangenis, bijvoorbeeld als er iets op til is. De gevangenisstaf heeft dat vaak zelf ook al in de gaten.

 

Privacy

In verband met de privacy van zijn cliënten kon de heer Hummelen niet dieper ingaan op wat er allemaal besproken is. Dit maakte dat het verhaal een enigszins abstract karakter had.

In de persoonlijke gesprekken krijgt de cliënt de tijd en de gelegenheid om zijn echte verhaal eens te vertellen; vaak komt daarbij een onderliggende problematiek naar boven.

We hadden best wat meer willen weten over de “grootouder-boog” die hierboven even werd aangestipt, maar daar was geen tijd en gelegenheid meer voor. Ook het onderwerp zingeving bleef jammer genoeg buiten beschouwing.

 

Project Exodus

Exodus is een organisatie met professionals en vrijwilligers, die steun en opvang biedt aan gedetineerden, ex-gedetineerden en familieleden van gedetineerden, die een nieuw bestaan willen opbouwen zonder terugval in de criminaliteit. Dit is vooral van belang voor mensen die willen breken met hun oude gewoonten om een schone start te kunnen maken.

Naar aanleiding van vragen uit het publiek ging hij nader in op het naar de stichting Exodus bemiddelen van mensen die hun straf er bijna op hebben zitten. Zij krijgen dan ondersteuning bij het zoeken naar wonen, werk, relaties, zingeving en financiën in een Exodushuis. Wie wel een steuntje in de rug nodig heeft zonder plaatsing in een Exodushuis kan ook om begeleiding vragen.

 

Daders en slachtoffers

Een slachtoffer van een misdrijf moet eigenlijk direct met de verwerking kunnen beginnen, vaak door verdringing van de gebeurtenis. Met als gevolg ernstige psychische klachten op de langere termijn. Om de verwerking goed op gang te laten komen kan men een beroep doen op de stichting Slachtofferhulp.

Voor de dader begint de verwerking meteen; hij denkt voortdurend aan zijn delict maar wil ook een zo kort mogelijke straf ondergaan. Een gedetineerde kost de maatschappij € 250,-- per dag en wordt behalve door gevangenisstraf of dienstverlening vaak belast met leedtoevoeging in de vorm van boetes of vergoedingen.

 

Gespreksthema voor de geestelijke zorg

Stel de dader de vraag "Wat heeft het je opgeleverd, en was dat het waard. Waarom heb je het gedaan; wie is er (mede-) schuldig, ligt er schuld bij de ouders of de maatschappij”. Jammer genoeg ontbrak de tijd om dit thema nader toe te lichten.

 

Ten slotte

Er ontstond een levendige wisselwerking tussen de dominee en het publiek. Een aantal vragen kon naar behoren beantwoord worden. Vooral het onderwerp Exodus had onze warme belangstelling.

Jammer genoeg waren er op deze avond slechts 18 bezoekers. Dat is erg jammer is voor de organisatoren die als altijd veel werk verzetten om voor ons als leden een aantrekkelijk programma samen te stellen. Daarom wil de werkgroep ook graag iedereen uitnodigen om na te denken over mogelijk interessante onderwerpen voor een lezingenavond.

 

Annemarie Broek

 

Geestelijke verzorging in de gevangenis

 

Lezing van Hittjo Hummelen

18 december 2019

Ter verduidelijking: in een gevangenis zitten mensen die al veroordeeld zijn voor een of meer misdaden, terwijl de mensen in een huis van bewaring meestal nog in afwachting zijn van hun vonnis.