Verslagen van activiteiten

Verslagen > Vleermuizen 17-04-2019

Vleermuizen 17-04-2019

Vleermuizen, het onderwerp voor de laatste avond van het seizoen, werden door vleermuizenspecialist Joop van den Hoorn in het zonnetje gezet. Vooraf zei hij over zijn lezing dat het een biologieles zou worden en dat werd het. Als entree een foto van het beeld in Franeker van een uit de kluiten gewassen vleermuis, gevolgd door het bescheiden gelukssymbool in elke chinese rijstkom, de vleermuis. Van dit raadselachig dier is het nodige bekend, zoals wij konden horen en zien.


 

Deze zoogdieren zijn heel opvallend poikilotherm (Grieks: poikilos = wisselend, thermós = warm; uitspraak: pikiloterm), wisselwarm, ze hebben een sterk variërende lichaamstemperatuur. De oudste fossielen zijn 52 miljoen jaar oud en in Wyoming gevonden (2003 Onychonycteris Finneyi). Door deze vondst is het duidelijk geworden dat de echo-lokatie ná het vliegen onstond. Deze vleermuis had aan elke hand 5 klauwtjes, de moderne vleermuizen maar één.

Vleermuizen voeden zich met insekten, kleine vruchten, kikkers, visjes. Van de ca 1000 soorten wereldwijd, komen er 8 algemeen en nogeens 12 zelden in Nederland voor, elk met een eigen specifiek leef- en jachtgebied. Aan de hand van foto’s in een park te Purmerend heeft hij dat ons heel duidelijk laten zien.

De algemene soorten die vanavond de revue passeren zijn: rosse -, laatvlieger -, grootoor -, meer -, water -, baard -, ruige dwerg -, gewone dwerg vleermuis. Even zovele plaatjes kwamen voorbij en een in plastic ingegoten mini­exemplaar.

Erg aaibaar zijn ze niet, want het zijn vaak dragers van hondsdolheid. Dus oppassen met dode vleermuizen!

Ze slapen veelal in kolonies soms heel groot, zoals in Austin (USA), wel met twee en een half miljoen exemplaren bijeen. De dieren hebben een circadiaan (dagelijks) en een jaarlijks ritme. Ze leven in doorsnee 3 á 4 jaar, maar uitschieters van 10 jaar zijn bekend.

Ook vertelde Joop het nodige over het stemgebruik van de dieren. Naast de sociale “spraak” die de vleermuizen onderling hebben, is er de echo-lokatie. Opvallend daarbij is dat de diverse soorten verschillende geluidsfrekwenties gebruiken. Bijvoorbeeld

Rosse-

Laatvlieger-

Grootoor-

Water-

Dwerg-

25 kHz

27 kHz

30 kHz

35 kHz

42-47kHz


Deze frekwenties zijn gemiddelden. En om de verscheiden­heid nog verder te vergroten kunnen de echo­-lokatie­ kreten met Constante Frekwentie of Frekwentie Modulatie of van allebei wat, uitgestoten worden. Het grafiekje laat het verloop van de frekwentie binnen één enkele kreet zien.

Frekwentie modulatie heeft als voordeel dat dat de ruimtelijke details van de omgeving goed herkend kunnen worden, zelfs als er storende geluiden zijn.

Konstante frekwentie brengt een ander voordeel namelijk dat het snelheidsverschil tussen de vleermuis en het bewegend insekt beter in kaart gebracht wordt. De vleermuizen bepalen de afstand door op het tijdsverschil tussen de kreet en de ontvangen echo te letten. Ook de luidheid van de echo wordt daarbij gebruikt.

Om de verspreiding van vleermuizen te bestuderen worden ze al sinds 1936 geringd. Om ze te vangen worden z.g. mistnetten in hun jachtgebied opgehangen. Als dat boven water is moeten de biologen in waadbroek te water om gevangen vleermuizen voor verdrinking te behoeden. Op de foto’s konden we zien hoe dat in z’n werk gaat. De gevangen vleermuizen worden in een linnen zakje gestopt. Dat blijkt ze enorm te kalmeren. In dat zakje kunnen ze gewogen en daarna geringd worden. Tegenwoordig zijn er hele kleine zenderjes (0.5 gram) die zó op hun vacht geplakt kunnen worden. Dat zendertje blijft ongeveer 2 weken aan de vacht zitten. Uit het verspreidingsonderzoek blijkt dat de vrouwtjes van de ruige dwergvleermuis echte reizigers zijn, met als uitschieter ’s winters in N-Frankrijk en ‘s zomers naar de Baltische staten omdat daar een overvloed aan insekten in de moerassen voorkomt. De mannetjes van deze soort hangen langs deze trekroute rond, waar de vrouwtjes het sperma ontvangen. Dat sperma mag pas op een gelegen moment de eitjes bevruchten. Het tellen van vleermuizen vergt enige voorbereiding. Vooraf moet eerst een woonplaats van een kolonie gezocht worden. Anderedaags op tijd naar dezelfde lokatie. Bij het uitvliegen komen ze allemaal voorbij, dán kan er zinvol geteld worden.

De jaarcyclus is grofweg:

Winter

Lente

Zomer

Herfst

Winterslaap

Soms paren

Aansterken

Eitjes ontwikkelen zich

Trek

Kraamverblijven

Jongen opvoeden (1á 2)

 

Najaarstrek

Paring

Per soort kan de jaarindeling verschillen. De winterslaap brengen ze door op vorstvrije plaatsen: de limburgse mergelgrotten, maar ook in de ijskelder van Elswoud of in oude bunkers. Hun lichaamstemperatuur daalt dan tot de omgevingstemperatuur. Zo besparen ze heel veel energie.

De problemen met de eikenprocessierups poogt men in Amersfoort op ecologisch verantwoorde wijze te bestrijden. Deze proef is begonnen in 2019 en zal 3 jaar duren. Voor de proef worden er ca 140 mezenkastjes opgehangen, bloemrijke bermen en gazons om insekten te lokken ingezaaid. En als sluitstuk worden grootoorvleermuizen te hulp geroepen. Zij voeden hun jongen met eikenprocessierups en –vlinder. Voor deze vleermuizen komt er een vleermuizenhotel aan een flat. Dit in de hoop zo de vleermuis te lokken om hier zijn “werk” te doen.

Zie https://www.amersfoort.nl/nieuws/proef-met-ecologische-bestrijding-van-de-eikenprocessierups-.htm

Als je zelf een vleermuiskast op wilt hangen doe dat, maar altijd met de opening naar beneden! De wanden moeten aan de binnenzijde enigszins ruw zijn, dan hebben de vleermuizen grip om naar boven te kunnen klimmen.

Na de lezing, bij de vragen, kwam de Z-O aziatische kalong (vleerhond 1.5 m spanwijdte) ter sprake. Die gebruikt géén echo-lokatie, slaapt overdag en blijkt een belangrijke bestuiver van bloemen te zijn. Hij leeft van nektar, stuifmeel en vruchten van met name kokos en doerian.

En daarmee kwam een heel leuke avondlezing voor de 22 aanwezigen (2 niet-leden) ten einde. Dank je wel, Joop.

Kier

 

(c) Nivon afd. Beverwijk

 

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

 

 

Powered by CMSimple | Template: ge-webdesign.de | Login

nach oben